Rủi ro lớn nhất của Ethereum có thể không còn là sự cạnh tranh, quy định hay khả năng mở rộng. Theo Vitalik Buterin, mối đe dọa thực sự lại tinh vi hơn: sự phức tạp.
Trong một cảnh báo gần đây, Buterin cho rằng các mục tiêu dài hạn của Ethereum như không cần tin cậy, quyền tự chủ và khả năng chống chịu đang bị xói mòn một cách âm thầm khi giao thức ngày càng lớn, kỹ thuật hơn và khó hiểu hơn. Thông điệp của ông rất thẳng thắn. Một blockchain không trở nên mạnh mẽ hơn chỉ vì nó bổ sung thêm tính năng. Trong nhiều trường hợp, nó lại trở nên yếu hơn.
Tại Sao “Không Cần Tin Cậy” Lại Thất Bại Khi Không Ai Hiểu Được Mã Nguồn
Ethereum thường được ca ngợi vì tính phi tập trung. Hàng ngàn node xác minh giao dịch và không có bên nào kiểm soát toàn bộ mạng lưới. Nhưng Buterin cho rằng chỉ phi tập trung thôi là chưa đủ.
Nếu một giao thức trở nên quá phức tạp đến mức chỉ một nhóm nhỏ chuyên gia có thể hiểu hoàn toàn, thì sự tin cậy lại len lỏi quay trở lại. Người dùng cuối cùng sẽ phải tin vào các nhà phát triển, kiểm toán viên hoặc chuyên gia mật mã để giải thích hệ thống hoạt động như thế nào và liệu nó có an toàn hay không. Đến lúc đó, hệ thống có thể phi tập trung về mặt lý thuyết, nhưng không phải trong thực tế.
Buterin gọi điều này là thất bại trong “bài kiểm tra rút lui”. Nếu các nhóm phát triển khách hàng hiện tại biến mất, liệu các nhà phát triển mới có thể thực tế xây dựng lại các client Ethereum từ đầu và đạt được mức độ an toàn và chất lượng như cũ không? Khi mã nguồn ngày càng lớn và thuật toán mật mã ngày càng phức tạp, câu trả lời cho câu hỏi đó càng trở nên không rõ ràng.
Sự Phức Tạp Cũng Là Một Rủi Ro Bảo Mật
Mỗi tính năng bổ sung đều làm tăng số cách các phần khác nhau của giao thức có thể tương tác với nhau. Mỗi tương tác là một cơ hội khác để mọi thứ bị phá vỡ.
Buterin cảnh báo rằng phát triển Ethereum thường ưu tiên bổ sung tính năng để giải quyết vấn đề cụ thể, trong khi hiếm khi loại bỏ những thứ cũ. Khả năng tương thích ngược khiến việc loại bỏ càng khó khăn, nên giao thức dần tích tụ các khoản nợ kỹ thuật. Theo thời gian, sự phình to này khiến Ethereum khó bảo mật, khó kiểm toán và khó phát triển an toàn hơn.
Lý Do Cần “Dọn Rác”
Để đối phó với điều này, Buterin kêu gọi một quy trình giản lược rõ ràng. Không chỉ tối ưu hóa mã nguồn, mà còn tích cực loại bỏ các phần không cần thiết.
Ý tưởng giản lược của ông tập trung vào ba điểm: giảm tổng số dòng mã, hạn chế phụ thuộc vào các thuật toán mật mã quá phức tạp và củng cố các nguyên tắc lõi — những quy tắc mà giao thức luôn có thể dựa vào. Ít thành phần chuyển động hơn sẽ giúp hệ thống dễ lý giải và khó bị phá vỡ hơn.
Ethereum đã từng làm điều này. Việc chuyển từ proof-of-work sang proof-of-stake là một cuộc “dọn dẹp” quy mô lớn. Những thay đổi trong tương lai, như thiết kế đồng thuận tối giản hơn hoặc chuyển sự phức tạp vào các smart contract thay vì giao thức lõi, cũng có thể tuân theo logic này.
Chậm Lại Để Tồn Tại Lâu Dài Hơn
Có lẽ phần khiến nhiều người không thoải mái nhất trong lập luận của Buterin là kết luận của ông. Ethereum có thể cần thay đổi ít đi, thay vì nhiều hơn.
Ông mô tả 15 năm đầu của Ethereum như một giai đoạn trưởng thành thử nghiệm. Nhiều ý tưởng đã được kiểm nghiệm. Một số thành công. Số khác thì không. Nguy cơ hiện nay là để những ý tưởng thất bại hoặc lỗi thời trở thành gánh nặng vĩnh viễn.
Nếu Ethereum muốn tồn tại hàng thập kỷ, thậm chí cả thế kỷ, Buterin cho rằng nó phải ưu tiên sự đơn giản hơn là tham vọng. Nếu không, giao thức sẽ có nguy cơ trở nên quá phức tạp để thực sự thuộc về người dùng của nó.
