2025-yilda Kripto xavfsizligi: Trust Wallet buzildi, Ledger yana fosh qilindi – Aktivlaringizni himoya qilish uchun qanday yechimlar mavjud?

2024-yil oxirida ikki yirik kiberxavfsizlik hodisasi foydalanuvchilarning ishonchini chayqadi: Trust Wallet’dagi Chrome kengaytmasi orqali 7 million dollar o‘g‘irlandi va Ledger’da yana bir shaxsiy ma’lumotlar sizib chiqishi sodir bo‘ldi. Hujumlar ko‘paygani sari soha ekotizim xavfsizligini ta’minlash uchun tubdan farqli yondashuvlarni o‘rganmoqda.

Trust Wallet: Zararli Kengaytma Orqali $7 Million O‘g‘irlandi

2025-yil 24-dekabrda Trust Wallet’ning Chrome kengaytmasi (2.68-versiya) yangilanishi natijasida hujumchilar bir nechta blokcheynlar bo‘ylab deyarli 7 million dollarni o‘zlashtirishga muvaffaq bo‘ldi. Hodisani on-chain tergovchisi ZachXBT birinchi bo‘lib oshkor qildi, zarar ko‘rganlar esa zararli kengaytmaga tiklash iboralarini kiritgan yuzlab foydalanuvchilardir.

PeckShield va SlowMist tomonidan olib borilgan tahlillarga ko‘ra, zararli kod hamyon ma’lumotlarini hujumdan bir necha kun oldin ro‘yxatdan o‘tkazilgan fishing domeniga (metrics-trustwallet.com) yashirincha jo‘natgan. O‘g‘irlangan mablag‘lar — taxminan 3 million dollar Bitcoin va 3 million dollardan ortiq Ethereum — yuvish uchun markazlashgan birjalar (ChangeNOW, FixedFloat, KuCoin) orqali o‘tkazilgan.

Trust Wallet bosh direktori Eowyn Chen, zararli kengaytma Chrome Web Store API kalitining buzilishi orqali joylashtirilganini va ichki tekshiruv jarayonlarini chetlab o‘tganini tasdiqladi. Binance hammuassisi (Trust Wallet egasi) Changpeng Zhao jabrlanuvchilarga to‘liq kompensatsiya va’da qilgan holda, bunda “davlat darajasidagi hujumchi” yoki insayder ishtirok etgan bo‘lishi mumkinligini bildirdi.

Ledger: Yana Bir Ma’lumot Sizib Chiqishi Uchinchi Tomon Hamkor Orqali

2026-yil yanvar oyi boshida Ledger mijozlarga yangi shaxsiy ma’lumot sizib chiqishi haqida xabar berdi. Bu safar Global-e, to‘lov protsessori va e-commerce hamkori orqali buzilish sodir bo‘ldi. Zarar ko‘rgan ma’lumotlarga ledger.com’dagi ayrim xaridorlarning ismlari, email manzillari va pochta manzillari kiradi.

Ledger o‘zining ichki tizimlari, apparat va dasturiy ta’minoti ta’sir ko‘rmaganini aniqlik kiritdi. Global-e’da tiklash iboralari (24 so‘z), shaxsiy kalitlar yoki foydalanuvchi balanslariga kirish huquqi yo‘q. Biroq, bu sizib chiqish xavotirlarni yana kuchaytirdi: 2020-yilda shunga o‘xshash buzilish 270 000 dan ortiq mijoz ma’lumotlarini ochiqlagan, natijada fishing hujumlari va “wrench attacks” (maqsadli jismoniy bosim) ko‘paygan edi.

Ledger ichki tadqiqotiga ko‘ra, 2025-yilda ijtimoiy muhandislik hujumlari 2024-yilga nisbatan 40% ga oshgan va hujumchilar endi an’anaviy xavfsizlik choralarini aylanib o‘tish uchun o‘g‘irlangan shaxsiy ma’lumotlardan foydalanmoqda.

Asosiy Muammo: Zaif Markazlashgan Arxitektura

Bu ikki hodisa, tabiatan farqli bo‘lsa-da, umumiy jihatga ega: yagona zaif nuqtalarga tayanish. Trust Wallet’da bitta buzilgan API kaliti zararli kod kiritish uchun yetarli bo‘ldi. Ledger’da esa tashqi hamkorga ishonch mijoz ma’lumotlarini xavf ostiga qo‘ydi.

Chainalysis’ning 2025-yilgi hisobotiga ko‘ra, bu yil kripto ekotizimidan 3,4 milliard dollardan ortiq mablag‘ o‘g‘irlangan, hujumlar asosan individual foydalanuvchilarga, emas protokollarga qaratilgan. CertiK bu tendensiyani tasdiqlaydi: xakerlar aqlli-kontrakt zaifliklaridan insoniy omil va tashqi kirish nuqtalariga o‘tmoqda.

Ushbu holatga ko‘z yumib bo‘lmaydi, blokcheyn kiberxavfsizligi sohasi an’anaviy model cheklovlarini yengish uchun yangi yondashuvlarni o‘rganmoqda.

Blokcheyn Kiberxavfsizlik Yechimlariga Umumiy Ko‘rinish

Web3 ekotizimini himoyalash uchun bir nechta yirik ishtirokchilar o‘zaro to‘ldiruvchi yondashuvlarni taklif qilmoqda:

CertiK: Soha Standarti Sifatida Audit

Aqlli-kontraktlar auditida global yetakchi CertiK 296 million dollar mablag‘ jalb qilgan va 3 200 mijoz uchun 300 milliard dollardan ortiq aktivlarni himoya qiladi. Uning Skynet platformasi real vaqt monitoringini ta’minlaydi, formal tekshiruv vositalari esa joylashtirishdan oldin zaifliklarni aniqlaydi. Cheklov: audit faqat bir vaqtlik holatni aks ettiradi, joylashtirilgandan keyingi tahdidlar yoki infratuzilma hujumlarini qamrab olmaydi.

Hacken va Quantstamp: Audit va Sertifikatlash

Hacken va Quantstamp e’tirof etilgan audit xizmatlarini, shuningdek birjalar uchun Proof-of-Reserves’ni taklif qiladi. Masalan, Bybit EU oshkoralik uchun Hacken auditlaridan foydalanadi. Cheklov: CertiK kabi, bu auditlar rivojlanib borayotgan tahdidlarga yoki real vaqt infratuzilma buzilishlariga qarshi himoya bermaydi.

Naoris Protocol: Markazlashmagan, Post-Kvant Kiberxavfsizlik Sari

Naoris Protocol bilan tubdan farqli yondashuv paydo bo‘lmoqda, u har bir ulangan qurilmani xavfsizlikni tekshiruvchi tugunga aylantiradi. 2018-yilda David Carvalho tomonidan asos solingan protokol markazlashmagan “Trust Mesh”ni ishga tushiradi, unda qurilmalar bir-birini real vaqtda audit qiladi va yagona zaif nuqtalarni yo‘q qiladi.

Bir vaqtlik audit yechimlaridan farqli ravishda, Naoris innovatsion konsensus mexanizmi — dPoSec (Decentralized Proof of Security) orqali ishlaydi, bunda har bir tugun boshqalar yaxlitligini doimiy tekshiradi. Platforma, shuningdek, SWARM AI — tahdidlarga javoblarni muvofiqlashtiruvchi va himoya yangilanishlarini zudlik bilan tarqatuvchi tarqatilgan sun’iy intellektni integratsiya qiladi.

Naoris’ni ayniqsa ajratib turadigan jihat — bu uning post-kvant infratuzilmasi. Hozirgi kriptografik algoritmlar (RSA, ECC) kelajakdagi kvant kompyuterlariga zaif bo‘lsa, Naoris uzoq muddatli barqarorlik uchun NIST, NATO NCIA va ETSI standartlariga (xususan Dilithium-5) asoslanadi. 2025-yil sentabrda protokol AQSH SEC’ga topshirilgan hujjatda kvantga chidamli blokcheyn infratuzilmasi uchun namuna sifatida tilga olingan.

2025-yil yanvarda ishga tushirilgan testnet quyidagi ko‘rsatkichlarga ega: 100 milliondan ortiq post-kvant tranzaksiyalar amalga oshirilgan, 3,3 million hamyon, 1 million validator tuguni va 600 million tahdid neytrallangan. Loyiha Tim Draper kabi investorlar tomonidan 31 million dollar sarmoya jalb qilgan va IBM, NATO va Oq uy sobiq maslahatchilari jamoasidan maslahat oladi.

Bu Foydalanuvchilar Uchun Nimani Anglatadi

Trust Wallet misolida Trust Mesh arxitekturasi zararli kengaytmaning g‘ayritabiiy harakatini (ma’lumotlarni tashqi domenga jo‘natish) mablag‘lar o‘g‘irlanishidan oldin aniqlashi mumkin edi. Tarmoqdagi har bir qurilma kollektiv tarzda bu anomaliyani sezishi mumkin bo‘lardi.

Ledger uchun esa, yagona hamkorga (Global-e) tayanish markazlashgan model cheklovlarini ko‘rsatadi. Uchinchi tomon tizimlarining markazlashmagan tekshiruvi hujum yuzasini qisqartirib, ma’lumotlar sizib chiqishini cheklagan bo‘lardi.

Tarqatilgan “zero-trust” (to‘liq ishonchsizlik) falsafasi nafaqat bitta nuqtani himoya qiladi: balki butun ekotizimni barqaror qiladi. Bu yondashuv nafaqat hamyonlar, balki DeFi platformalari, DAO’lar va muhim boshqaruv tizimlariga ham tatbiq etilishi mumkin.

Kiberxavfsizlik Yondashuvlari Taqqoslanishi

Tarqatilgan “zero-trust” (to‘liq ishonchsizlik) falsafasi nafaqat bitta nuqtani himoya qiladi: balki butun ekotizimni barqaror qiladi. Bu yondashuv nafaqat hamyonlar, balki DeFi platformalari, DAO’lar va muhim boshqaruv tizimlariga ham tatbiq etilishi mumkin.